«За прагляд маглі заплаціць свечкай». Гісторыя і жыццё беларускай батлейкі

09.01.2019 - 10:42

Жыццё батлейцы падарылі заходнія манахі. Ужо ў XV стагоддзі яны інсцэнавали рэлігійныя абрады. Да беларусаў жа тэатр лялек прыйшоў праз стагоддзе ад польскіх езуітаў. На Каляды яны ставілі ля касцёлаў яселкi, каб паказаць людзям, як з'явіўся на свет Ісус Хрыстос. Менавіта ад горада Віфлеема – Батлеема і пайшла назва народнага мастацтва.

Паліна Буканава, навуковы супрацоўнік Музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь:
Самая прыгожая і распаўсюджаная гэта Магілёўская батлейка. Кожны з паверхаў меў заўжды сваю назву. Верхні ў нас гэта неба, там адбываліся спектаклі на рэлігійную тэматыку, потым у нас была зямля і трэці пекла.

Таццяна Лабада, загадчык філіяла «Беларуская хатка» Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры:
Глядзелі гэтыя прадставленні на працягу двух тыдняў, а часам яны працягваліся да Грамніцы. Перавозілася з месца ў месца, з хаты ў хату, на кірмашах і плошчах, калі адбываліся гэтыя святочныя мерапрыемствы.

П'еса «Цар Ірад» збірала аншлагі на працягу трох стагоддзяў. Цар з нараджэннем Ісуса быў асуджаны страціць уладу і ў гневе загадаў забіць усіх нованароджаных немаўлятаў. За што пацярпеў пакаранне. Калі адсякалі злыдню галаву, з яго выпаўзала яшчарка, як грэшная душа. Батлейшчыкi ўмелі здзіўляць. Іх сустракалі, як самых дарагіх гасцей.

Паліна Буканава:
Батлейка, напрыклад, заўсёды абстаўлялась падсвечнікамі. Вось людзі, якія прыходзілі паглядзець батлейку, вельмі часта маглі за прагляд заплаціць батлейшчыку свечкай. Паказы батлейшчыкаў суправаджаліся звычайна беларускім народным ансамблем «траістая музыка» і вось людзі падчас батлейкі маглі падпяваць батлейшчыку, тады было яшчэ весялей.

У XIX стагоддзі пачалі з'яўляцца свецкія сюжэты. Бытавыя сцэнкі нагадвалі гумарэскi. У іх высмейвалі розныя нацыянальнасці і слаі насельніцтва. У народным тэлевізары глядачы знаходзiлі сябе, сваіх суседзяў, бязлiтасных паноў і хітрых гандляроў. Каля 40 персанажаў магло быць ў адным прадстаўленні.

Таццяна Лабада:
Абыгрываюць коні, якімі прамышлялі цыганы ў той час, прадстаўнікі яўрэйскай нацыянальнасці.

Паліна Буканава:
Дзякуючы батлейцы, маглі распаўсюджваць і навіны.

У пачатку ХХ стагоддзя народны тэатр лялек прыйшоў у заняпад. Эстафету перахапілі прафесійныя тэатры. Але сёння батлейка набывае новае жыццё. Яна вандруе па Беларусі і папаўняе рэпертуар новымі інтэрмедыямі.

Loading...


«Кто понесёт в будущее лучшие традиции белорусской культуры?» Анонс новой серии проекта «Сделано»



Новости Беларуси. От самобытных народных промыслов до современных шедевров. Как в Беларуси возрождали былое величие замков и вдохнули новую жизнь в театры?

Журналисты СТВ побывали в разных уголках страны: там, где чтут уникальные старинные обряды и зарождают новые традиции. 

Новая серия проекта «Сделано» – «Культура. В лучших традициях». Смотрите 3 августа в 19:10 на СТВ.