«За прагляд маглі заплаціць свечкай». Гісторыя і жыццё беларускай батлейкі

09.01.2019 - 10:42

Жыццё батлейцы падарылі заходнія манахі. Ужо ў XV стагоддзі яны інсцэнавали рэлігійныя абрады. Да беларусаў жа тэатр лялек прыйшоў праз стагоддзе ад польскіх езуітаў. На Каляды яны ставілі ля касцёлаў яселкi, каб паказаць людзям, як з'явіўся на свет Ісус Хрыстос. Менавіта ад горада Віфлеема – Батлеема і пайшла назва народнага мастацтва.

Паліна Буканава, навуковы супрацоўнік Музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь:
Самая прыгожая і распаўсюджаная гэта Магілёўская батлейка. Кожны з паверхаў меў заўжды сваю назву. Верхні ў нас гэта неба, там адбываліся спектаклі на рэлігійную тэматыку, потым у нас была зямля і трэці пекла.

Таццяна Лабада, загадчык філіяла «Беларуская хатка» Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры:
Глядзелі гэтыя прадставленні на працягу двух тыдняў, а часам яны працягваліся да Грамніцы. Перавозілася з месца ў месца, з хаты ў хату, на кірмашах і плошчах, калі адбываліся гэтыя святочныя мерапрыемствы.

П'еса «Цар Ірад» збірала аншлагі на працягу трох стагоддзяў. Цар з нараджэннем Ісуса быў асуджаны страціць уладу і ў гневе загадаў забіць усіх нованароджаных немаўлятаў. За што пацярпеў пакаранне. Калі адсякалі злыдню галаву, з яго выпаўзала яшчарка, як грэшная душа. Батлейшчыкi ўмелі здзіўляць. Іх сустракалі, як самых дарагіх гасцей.

Паліна Буканава:
Батлейка, напрыклад, заўсёды абстаўлялась падсвечнікамі. Вось людзі, якія прыходзілі паглядзець батлейку, вельмі часта маглі за прагляд заплаціць батлейшчыку свечкай. Паказы батлейшчыкаў суправаджаліся звычайна беларускім народным ансамблем «траістая музыка» і вось людзі падчас батлейкі маглі падпяваць батлейшчыку, тады было яшчэ весялей.

У XIX стагоддзі пачалі з'яўляцца свецкія сюжэты. Бытавыя сцэнкі нагадвалі гумарэскi. У іх высмейвалі розныя нацыянальнасці і слаі насельніцтва. У народным тэлевізары глядачы знаходзiлі сябе, сваіх суседзяў, бязлiтасных паноў і хітрых гандляроў. Каля 40 персанажаў магло быць ў адным прадстаўленні.

Таццяна Лабада:
Абыгрываюць коні, якімі прамышлялі цыганы ў той час, прадстаўнікі яўрэйскай нацыянальнасці.

Паліна Буканава:
Дзякуючы батлейцы, маглі распаўсюджваць і навіны.

У пачатку ХХ стагоддзя народны тэатр лялек прыйшоў у заняпад. Эстафету перахапілі прафесійныя тэатры. Але сёння батлейка набывае новае жыццё. Яна вандруе па Беларусі і папаўняе рэпертуар новымі інтэрмедыямі.

Loading...


Марзалюк о белорусской государственности: «Хачу, каб у кожнага грамадзяніна краіны было беларускае сэрца»



Новости Беларуси. О белорусской государственности говорили в программе «В обстановке мира».

«Не па свабодзе выбара, а ў абавязковым парадку». Марзалюк хочет, чтобы дети посещали мемориалы и знаковые места

Игорь Марзалюк, депутат Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь:
Справа ў пашырэнні сімвальнага поля і пашырэння на папулярным узроўні: на ўзроўні фільмаў, відэаролікаў, рэкламы, – важнейшых стрыжнёвых рэчаў, якія мусіць ведаць кожны чалавек, незалежна ад таго, мае ён гістарычную адукацыю ці не. Ёсць пэўны сімвальны рад, які павінен быць у сэрцы кожнага чалавека.

Як немцы кажуць, калі яны хочуць сказаць, што чалавек мае нармальнае, здаровае патрыятычнае пачуццё: «У яго французскае сэрца». Альбо нямецкае, альбо галандскае сэрца. Хачу, каб у кожнага грамадзяніна краіны было беларускае сэрца.

Наталья Карчевская, первый заместитель министра культуры Республики Беларусь:
Цалкам згодна і, як кажуць: народ, які не вывучае сваю гісторыю, будзе вывучаць гісторыю іншай краіны, іншай дзяржавы.

Игорь Марзалюк:
Очень важно то, что мы называем, может быть, это высокопарно и пафосно – территорией смыслов. Весьма показательно, что совсем недавно, перед Посланием Президента, была принята концепция информационной безопасности страны. На самом деле, если нет чёткого понимания, и самое главное, преемственности определённых базовых ценностей в обществе, то это общество обречено на исчезновение.

Французский историк Гизо в своё время говорил, что государство исчезает не от экономического кризиса, а от упадка морали и потери тех ценностей, которые были священными и сакральными для ряда поколений.

Поэтому очень важно сохранение наших традиционных смыслов. Белорусы могут исповедовать различные религии, говорить на разных языках, какая-то культурная традиция может быть роднее, какая-то может быть ближе, какая-то дальше, у нас могут быть различные политические взгляды, но есть какие-то фундаментальные вещи, которые, как в любой нормальной, цивилизованной стране, как в любой нормальной нации, должны быть едиными. И это, в первую очередь, понимание того, что есть суверенитет, есть территориальная целостность, есть гражданство в самом высоком понимании этого слова.