Ліра з белавежскага дуба і 150-гадовай елі. Старажытныя музыкальныя інструменты робіць беларускі майстар

29.11.2018 - 10:38

Пасярод лесу дуда, нiбы калыска, вяртае нас у часы продкаў. Больш за 30 гадоў Алесь Лось рэстаўруе і стварае старадаўнія беларускія інструменты. Гісторыю пазнаваў з першых вуснаў у экспедыцыях. А потым стварыў на хутары ў Валожынскім раёне этнаграфічны музей. Цяпер прыязджаюць госці з усяго свету!

Алесь Лось, мастак, этнограф, інструментолаг:
Практычна ўсе абрады былі с дударом, і хрэсьбіны, і ўвесь цыкл каляндарных абрадаў: і каляды, і купальскія святы. Дудар быў яшчэ як чарадзей.Традыцыйна рагавешкі рабілі з бярозы – чачоткі, карэльскай бярозы. Лічыцца, што гэта яшчэ магічнае.  

Сваю першую ліру Алесь Лось зрабіў у 86-м. Глыбокае гучанне нагадвае апавяданне мудрацоў. У былыя часы збіраліся братэрства па 50 чалавек. Лірнікi прыходзілі ў мястэчкі і спявалі. Таму ў нашай музычнай скрыначцы захавалася нямала скарбаў.

Алесь Лось:
Напрыклад, Сімеон Полоцкі – это Віленскі і іезуіцкі каллегіум 1640 гады. Гэта цікавейшыя тэксты! У нас ліра карбовая. Корба – гэта вось, што круцім. Гэта слуцкая версія дызайну тое, што я распрацаваў, 4 струны, 2 бурдоны и 2 меладычныя струны.

Гэтая полька-завілейка на Вячорках была замест сонца. Не пусціцца ў пляс немагчыма! На кожны рарытэт ў этнографа сваё дасье. Як італьянскія мандаліны сталі беларускімі і хто прадзед скрыпкі, Алесь можа расказваць бясконца. У калекцыі і легендарная «Петраградка». Ёй ужо 82, а гучыць, як маладая!

Алесь Лось:
Гэта скрыпка, рубленная Карнеем ў Смаргоні, гэта адмыслоўны майстар, які рабіў усё жіццё скрыпкі. Адзін раз да мяне прыехалі некалькі французаў іграць музыку Жана-Батіста Луллі. Адна дзяўчына ўзяла гэту скрыпку, пайшла на луг, гадзіну іграла. І кажа: «Алесь, я хачу ў вас купіць гэты інструмент, гэта бараковая скрыпка». Я не прадаў, гэту скрыпку нельга прадаць.

Народныя інструменты Алесь робіць выключна з беларускага дрэва! Так, гэтая ліра будзе з белавежскага дуба і 150-гадовай елі. У майстра яна загучыць ўжо на Калядкі.

Алесь творыць у сваё задавальненне, не гоніцца за грашыма і славай. Хаця яго ліры ведаюць ва ўсёй Еўропе. Ён перадаў сваё майстэрства сыну і гатовы навучыць усіх жадаючых. Этнографа натхняе рэнесанс на традыцыі. Дуда ўсё часцей гучыць у сучасных гуртах.

Алесь Лось:
Я мог бы весці лабараторыю і па вырабу, і па даследванню інструментаў, каб выхаваць майстра. 

З такімі мастакамі ў нашых традыцыях вялікая будучыня, было б жаданне пераймаць! 

Люди в материале: Алесь Лось
Loading...


«Калі глядзіш на іх, калі танцуеш, хочацца жыць». Паказваем Дэмбраўскую кадрылю



Анастасія Макеева, карэспандэнт:
Дэмбраўскую кадрылю танцуе ўжо пятае пакаленне, а кожны трэці пускаецца ў пляс, калі чуе чароўную музыку.

Стукаць на паркеце ў Дэмбрава і суседніх вёсках сталі яшчэ стагоддзе назад. Пасля працы збіраліся на вячорках. Вышывалі, спявалі і, вядома, знаёміліся. Дынамічная кадрыля патрабавала шмат сіл, і хлопцы выбіралі самых прыгожых і моцных.

Алена Барэль, загадчык аддзела АМР «Шчучынскі раенны цэнтр культуры і народнай творчасці»:
Танец без перапынку танцуюць 4 хвіліны, трэба і дыханне пастаўленае, і цягавітасць.

Алена Аліхвер, загадчык Дэмбраўскага сельскага дома фальклору:
За ноч некалькі разоў магла паўтарацца, можна было стаптаць чаравічкі.

Дэмбраўская кадрыля з характарам. Фігур больш за дзесятак, і ніхто іх не абвяшчае. Але складаны танец толькі на першы погляд. Варта пачаць і потым ужо цяжка будзе спыніцца. Раней на ўсе святы і вяселлi гучала жывая музыка. Гарамонік, барабан, скрыпка і бубен задавалі рытм.

Алена Аліхвер:
Трэба каб было не менш, чым 6 пар, а затым ужо можна дадаваць. Можа быць 6, можа 12 або 18. Многа сваіх рухаў такіх, якія няма ў іншым танцы. Лева-права, калі ў крузе стаіць хлопец і павінен падаваць рукі дзяўчыне, а дзяўчынкі рухаюцца па крузе.

Эльвіра Сухоцкая, танчыць дэмбраўскую кадрылю:
Самае цікавае, калі парамі – тройкі. Прыемна, калі хлопец вядзе дзве дзяўчыны.

Эльвіра Сухоцкая танчыць з першага класа. Прыклад ўзяла з бабулі. Прызнаецца, што кадрыля амалоджвае і бадзёрыць. Перадаваць яе з пакалення ў пакаленне ў Дэмбрава – традыцыя. Тут кружаць сем'ямі і дынастыямі.

Андрей Сухоцкі, танчыць дэмбраўскую кадрылю:
Энергічны танец, падабаецца мне так танчыць. Жонка ў клубе працавала і мяне паціху прыцягнула.

Алена Барэль:
Дзеці танчаць ў аўтэнтычных касцюмах, вышытыя бацькамі. Белая кашуля з лёну і вышыўка чырвоная і чорная, спадніца шэрая клецістая. Гэта асаблівасць менавіта дэмбраўскага боку.

Сёння Дэмбраўская кадрыля – брэнд Шчучынскага раёна. Ні адно Купалле і Калядкі не абыходзяцца без народнага танца. Ад душы скачуць на вяселлях, зліваючыся ў звонкі ручаёк.

Алена Аліхвер:
Кадрыля складаецца з многіх фігур народных танцаў. Прыходзілі і з Украіны, і з Казахстана, яны танчылі гэты танец і, сапраўды, захапляліся.

Андрей Савицкий, удзельнік узорнага фальклорнага калектыву «Скарбоначка»:
Ездзілі на Берагіні Гомельская вобласць, там займалі прызавыя месцы з гэтым танцам.

За арыгінальнасць і самабытнасць Дэмбраўскую кадрылю ўключылі ў спіс гісторыка-культурнай спадчыны. Так што яна бясконца будзе ззяць на сцэне, як сонейка.

Алена Аліхвер:
Калі глядзіш на іх, калі танцуеш, хочацца жыць.