На Калядным стале павінна была быць няцотная колькасць страў або 12 як сімвал 12 месяцаў. Якім быў традыцыйны калядны стол нашых продкаў?

02.01.2018 - 12:35

Аліўе і шампанскае на сталах беларусаў з'явілася нашмат пазней. Нашы продкі святкавалі Новы год не ў адну ноч з 31 снежня на 1 студзеня, а цэлых два тыдні, калі праходзілі Каляды – разбураўся Стары свет і нараджаўся Новы. У гэты перыяд было тры застоллі і тройчы рыхтавалі галоўную абрадную страву: куццю – кашу з цэльных зерняў пшаніцы, ячменю, або пярлоўкі. Першую кашу нашы прапрабабкі гатавалі ў ноч з 24 на 25 снежня, яе называлі Вялікай ці поснай, яна гатавалася на вадзе, разведзенай з мёдам. Менавіта такую ​​мы цяпер і зварым ў печы! Дарэчы, для галоўнай святочнай стравы быў свой  спецыяльны гаршочак, якім карысталіся толькі на Каляды. Прычым, калі куцця рыхтавалася, за ёй нельга было сачыць і спрабаваць!

Аляксей Друпаў, малодшы навуковы супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага музея архітэктуры і побыту:
Былі пэўныя правілы, як трэба гатаваць куццю. Усё гэта рабіла жанчына. Усе тры куцці варыліся ў адным гаршэчку з адной і той жа колькасцю крупы. Калі наша каша ўжо згатуецца, мы яшчэ дададзім туды мёду, традыцыйна выкарыстоўвалі мак і што маглі, з сушаных ягад у нас ёсць журавіны і разынкі. Другая куцця, якая рабілася на Васіля, непасрэдна на сам Новы год, была тоўстай або багатай, яе рабілі ўжо з мясам. Можна пасмажыць цыбулькі, морквачкі, шкварак, проста мяска нарэзаць. Трэцюю куццю звалі беднай, поснай, воднай зноў рабілася толькі на вадзе, з крупамі маглі дадаць мёду або маку.

На Калядным стале павінна была быць няцотная колькасць страў або 12 як сімвал 12 месяцаў, – тут усё залежыла ад заможнасці сям'і. Абавязковай стравай была рыба. Калі сям'я была забяспечанай, маглі дазволіць сабе селядзец.

 

Цікава, што куццёй нашы продкі сканчвалі святочную вячэру, а пачыналі яны трапезу з супу! На Палессі, напрыклад, любілі рыхтаваць боршч, папулярным быў у беларусаў і квас з грыбамі. Для гэтага супу рабілі адмысловую закваску на жытняй або аўсянай муцэ, а грыбы выкарыстоўвалі белыя, або, як любілі называць іх палешукі, – справядлівыя.

Алексей Друпов:
Малолі муку, залівалі вадой і адпраўлялі ў цёплае месца, недзе на дзень-два, не больш, каб яна крыху падкісла. Каб дапамагчы дрожджам там з'явіцца, можна было пакласці некалькі разыначак ці скарыначку ад хлеба. Яно крыху там падходзіла, подброжжывала, і ўсё гэта злівалі, працэжвалі. Называлася гэтае жур. Маглі гэты жур аўсяны кісель або маглі выкарыстоўваць як самастойную страву проста піць або запякаць у печы, каб атрымаць такі кісель, або на журы варылі розныя супы. І вось суп ў польскай культуры так і называецца «журык».

За калядным сталом заўсёды збіралася ўся сям'я, запрашалі нават самых далёкіх сваякоў, каб усе былі ў Новым годзе. Ні адна святочная вячэра не абыходзілася без бліноў. Па традыцыі гэта страва памінальная, ды і сам стол у нечым быў памінальным. Абавязкова ставілі пустую талерку і пакідалі там ежу для сваіх продкаў. Лічылася, што яны неслі ў хату дабрабыт. Бліны заўсёды рэзаў гаспадар сям'і крыж-накрыж, а гаспадыні рыхтавалі салодкі соус з мёду і маку.

Алексей Друпов:
Каша ў нас зварылася, цяпер куццю трэба заправіць. Праз куццю ў нас належыла і багацце, і дабрабыт, і ўрадлівасць сваёй гаспадаркі між усімі жыхарамі сям'і, каб кожнаму было пароўне. Усе мусілі паесці куццю і цалкам яе даесці, каб усім хапіла долі. Самы просты калядны стол у нас з вамі гатовы.

Бярыце на заметку традыцыйныя беларускія стравы і сагравайце цяплом сваіх блізкіх.

Люди в материале: Алексей Друпов
Loading...


Как изготовить на Масленицу традиционную куклу-оберег и что она символизирует? Рассказывает народный мастер Беларуси



Новости Беларуси. В Беларуси началась масленичная неделя. С этим временем связано много самых разных традиций, сообщили в программе Новости «24 часа» на СТВ.

Сегодня мало кто помнит, но раньше на праздник было принято делать масленичную куклу в каждой семье. Общую – большую – сжигали на площади, а маленькую – домашнюю – хранили весь год в доме на видном месте. Считалось, что эта кукла может защитить всю семью от порчи, привлечь в дом удачу и сохранить уют.

Мастер-класс уникального мастера, который знает все тонкости изготовления древних оберегов, посетил Александр Добриян.

О традиционных куклах Тамара Станиславчик может говорить бесконечно. Для народного мастера Беларуси они неотъемлемая часть жизни.

Тамара Станиславчик, народный мастер Беларуси:
Мне мама делала, например, вот такие мотаные куколки из полотенец. Я сама из деревни, я с 1965 года, тогда не было у нас в деревнях таких кукол разных. Мама уходила на работу и мне давала – крути. И крутили, как могли крутили.

Ещё совсем недавно куклы были полноправными жителями любой крестьянской хаты. Делали их много и самых разных, наделяя сверхъестественными способностями.

Александр Добриян, корреспондент:
Когда-то куклы сопровождали белоруса с первого дня жизни. Вот такую кувадку ложили в детскую кроватку – она сохраняла тепло. «Неразлучников» дарили на свадьбу, а «десятиручка» помогала хозяйке во всех домашних делах. Куклы-обереги были в белорусской семье на любой случай жизни.

В XXI век, хоть и с упрощенным массовой культурой символизмом, из белорусской архаики добралось лишь чучело Масленицы. Ежегодно огромных кукол сжигают на площадях белорусских городов и посёлков.  

Тамара Станиславчик:
Вот эта кукла домашняя. Она делалась в каждой семье. Отличалась она тем, что праздник Масленица идет всегда с блинами, солнышко просыпается. Вот она несет с собой ни то солнышко, ни то блин. Она символизирует богатство, приход весны и приход чего-то нового, потому что весной всё рождается.  

Смастерить собственную Масленицу – дело нехитрое. Подойдут любые разноцветные лоскутки, немного красной нити и тайных знаний от народного мастера.



– Тамара Ивановна, в основе масленичной куклы вот такая рогулька?
– Да, рогулька.
– Просто сучок сосновый?
– Сосновый сучок.



Маленькую домашнюю Масленицу делали накануне праздника и хранили весь год в доме на видном месте. Языческая кукла-оберег больше тысячи лет жила в домах белорусов параллельно с христианскими традициями и, судя по всему, уже нашла компромиссы со всеми противоречивыми взглядами века XXI.