На Калядным стале павінна была быць няцотная колькасць страў або 12 як сімвал 12 месяцаў. Якім быў традыцыйны калядны стол нашых продкаў?

02.01.2018 - 12:35

Аліўе і шампанскае на сталах беларусаў з'явілася нашмат пазней. Нашы продкі святкавалі Новы год не ў адну ноч з 31 снежня на 1 студзеня, а цэлых два тыдні, калі праходзілі Каляды – разбураўся Стары свет і нараджаўся Новы. У гэты перыяд было тры застоллі і тройчы рыхтавалі галоўную абрадную страву: куццю – кашу з цэльных зерняў пшаніцы, ячменю, або пярлоўкі. Першую кашу нашы прапрабабкі гатавалі ў ноч з 24 на 25 снежня, яе называлі Вялікай ці поснай, яна гатавалася на вадзе, разведзенай з мёдам. Менавіта такую ​​мы цяпер і зварым ў печы! Дарэчы, для галоўнай святочнай стравы быў свой  спецыяльны гаршочак, якім карысталіся толькі на Каляды. Прычым, калі куцця рыхтавалася, за ёй нельга было сачыць і спрабаваць!

Аляксей Друпаў, малодшы навуковы супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага музея архітэктуры і побыту:
Былі пэўныя правілы, як трэба гатаваць куццю. Усё гэта рабіла жанчына. Усе тры куцці варыліся ў адным гаршэчку з адной і той жа колькасцю крупы. Калі наша каша ўжо згатуецца, мы яшчэ дададзім туды мёду, традыцыйна выкарыстоўвалі мак і што маглі, з сушаных ягад у нас ёсць журавіны і разынкі. Другая куцця, якая рабілася на Васіля, непасрэдна на сам Новы год, была тоўстай або багатай, яе рабілі ўжо з мясам. Можна пасмажыць цыбулькі, морквачкі, шкварак, проста мяска нарэзаць. Трэцюю куццю звалі беднай, поснай, воднай зноў рабілася толькі на вадзе, з крупамі маглі дадаць мёду або маку.

На Калядным стале павінна была быць няцотная колькасць страў або 12 як сімвал 12 месяцаў, – тут усё залежыла ад заможнасці сям'і. Абавязковай стравай была рыба. Калі сям'я была забяспечанай, маглі дазволіць сабе селядзец.

 

Цікава, што куццёй нашы продкі сканчвалі святочную вячэру, а пачыналі яны трапезу з супу! На Палессі, напрыклад, любілі рыхтаваць боршч, папулярным быў у беларусаў і квас з грыбамі. Для гэтага супу рабілі адмысловую закваску на жытняй або аўсянай муцэ, а грыбы выкарыстоўвалі белыя, або, як любілі называць іх палешукі, – справядлівыя.

Алексей Друпов:
Малолі муку, залівалі вадой і адпраўлялі ў цёплае месца, недзе на дзень-два, не больш, каб яна крыху падкісла. Каб дапамагчы дрожджам там з'явіцца, можна было пакласці некалькі разыначак ці скарыначку ад хлеба. Яно крыху там падходзіла, подброжжывала, і ўсё гэта злівалі, працэжвалі. Называлася гэтае жур. Маглі гэты жур аўсяны кісель або маглі выкарыстоўваць як самастойную страву проста піць або запякаць у печы, каб атрымаць такі кісель, або на журы варылі розныя супы. І вось суп ў польскай культуры так і называецца «журык».

За калядным сталом заўсёды збіралася ўся сям'я, запрашалі нават самых далёкіх сваякоў, каб усе былі ў Новым годзе. Ні адна святочная вячэра не абыходзілася без бліноў. Па традыцыі гэта страва памінальная, ды і сам стол у нечым быў памінальным. Абавязкова ставілі пустую талерку і пакідалі там ежу для сваіх продкаў. Лічылася, што яны неслі ў хату дабрабыт. Бліны заўсёды рэзаў гаспадар сям'і крыж-накрыж, а гаспадыні рыхтавалі салодкі соус з мёду і маку.

Алексей Друпов:
Каша ў нас зварылася, цяпер куццю трэба заправіць. Праз куццю ў нас належыла і багацце, і дабрабыт, і ўрадлівасць сваёй гаспадаркі між усімі жыхарамі сям'і, каб кожнаму было пароўне. Усе мусілі паесці куццю і цалкам яе даесці, каб усім хапіла долі. Самы просты калядны стол у нас з вамі гатовы.

Бярыце на заметку традыцыйныя беларускія стравы і сагравайце цяплом сваіх блізкіх.

Люди в материале: Алексей Друпов


«Дзівяцца, што людзі могуць так зрабіць». Як ствараюць унікальныя гродзенскія дываны



Вера Iгнатаўна тчэ на кроснах, нібы грае на піяніна. Замест клавіш – ніткі. Адначасова распісваць два палатна яна вучыць моладзь з радасцю. Але стварыць падвойныя дываны могуць далёка не ўсе. Гэта тэхналогія вельмі складаная.

Вера Белакоз, народны майстар Рэспублікі Беларусь:
Тчэцца адразу дзве тканіны, снуецца дзве асновы, двух колераў двое. На цёмным фоне адна тканіна, а з другога боку іншая тканіна.

Марына Камінская, кіраўнік народнай студыі «Суквецце талентаў» (г. Гродна):
Рэгіён распаўсюджвання  Гродна-Беласток-Аўгустоў. Мой дзед з Сакольскага павета, там было беларускае насельніцтва. Пасля вайны падзялілі Беласточчыну, большая частка ў Беларусь увайшла, астатняя ў Польшчу. Рэгіён падвойнага ткацтва быў радзелены. 

У 1928 годзе Юзаф Ядкоўскi так захапіўся гродзенскімі дыванамi, што сабраў ў этнаграфічнай экспедыцыі калекцыю. Шкада, лёс склаўся так, што сёння яна знаходзіцца на Беласточчыне. Але ў Гудзевічах не страцілі надзею, і ў 90-ые гады вырашылі адрадзіць традыцыю. І хоць Вера Iгнатаўна за кроснамi з 14-ці гадоў, і разам з мамай сагравала кажухамі ўсю сям'ю, вучыцца подвойнаму ткацтву прыйшлося з нуля. За майстар-классам паехала ў Адэльск да Ядвігі Райскай.

Марына Камінская:
Самыя традыцыйныя гэта вясельныя дываны. Для іх былі характэрны такія выявы, як вясельны карагод, маладая пара, жывелы, птушкі.

Сёння ў Гудзевіцкім музеі сабрана багатая калекцыя падвойных дываноў. Большасць з іх – творчасць Веры Iгнатаўны. Па старадаўніх экспанатах можна вывучаць гісторыю.

Так, гэтую прыгажосць зрабіла свякроў вядомай паэткі Ларысы Геніюш ў 1900 годзе! Ружы і вінаград у XIX стагоддзі любілі ткаць для дома і храма. Шэдэўры з чыстай воўны былі па 6 метраў і 6 кiлаграмаў, а то і болей.

Талент перадаецца ў спадчыну, а гэта значыць, што слава аб Гудзевічах будзе жыць доўга. У старадаўніх замках і сучасных інтэр'ерах, дызайнерскай вопратцы і брэндавых сувенірах.

Вера Белакоз:
Турысты тут былі з цэлага свету! З Амерыкі, з Аўстраліі. Швейцарыі, Германіі, Францыі. Дзівяцца, што людзі могуць так зрабіць.