«Пісаў крывёй». Эти истории о войне в произведениях Ивана Мележа не оставят равнодушным ни одного белоруса

07.11.2021 - 16:43

Говоря об Иване Мележе, белорусском советском прозаике, драматурге, народном писателе Белорусской ССР, прежде всего вспоминается его масштабное произведение «Люди на болоте». Однако творческое наследие писателя широко и многогранно. В документальном проекте «Тайны Беларуси» мы расскажем, кто же первым увидел у молодого автора задатки таланта и благословил его на литературную деятельность, какое название мог получить его самый известный роман и как сохраняется память о народном писателе в его родной деревне. К 100-летию народного писателя.

С 1943 по 1944 годы Иван Мележ преподавал военную подготовку в Белорусском государственном университете, который был эвакуирован в то время на станцию «Сходня» под Москвой. Затем, в августе 1944 года, он вместе с университетом переехал в Минск, где заочно проходил учебу на филологическом факультете, а после поступил в аспирантуру при БГУ, параллельно работал в редакции журнала «Полымя», а затем старшим преподавателем белорусской литературы в БГУ.

Николай Метлицкий, поэт, заслуженный деятель культуры Республики Беларусь:
Ён пісаў пра тое, што балела, што тузала сэрца. Пісаў крывёй, пісаў з вялікай надзеяй у тое, што адступленне скончыцца і пачнецца наступленне. І потым з Бугуруслана, паехаўшы на Сходню, дзе паступіў на філалагічны факультэт БДУ, яго закончыўшы, вярнуўшыся ў Мінск, ён дакладна вызначыў тое, што павінен працягнуць ваенную тэматыку.

Елена Сузько, кандидат филологических наук, доцент кафедры белорусской и русской филологии филологического факультета Мозырского государственного педагогического университета имени Ивана Петровича Шамякина:
Яго першыя творы былі звязаны з тэмай Вялікай Айчыннай вайны, таму што гэтая гістарычная падзея пакінула ў яго жыцці і ў творчасці вельмі глыбокі след.

Любовь Мележ, сестра Ивана Мележа:
Ён кажа: «Не прагрэцца да свайго канца, так прамёрз». Мёрзлі, холад, голад.

Любовь Рубан, младший научный сотрудник Дома-музея имени Ивана Павловича Мележа:
Пасля Вялікай Айчыннай вайны, калі ён з сям’ёй вярнуўся ў Мінск, ён замахнуўся, як кажуць, ужо на большы твор. Гэты быў першы раман, прысвечаны вызваленню Мінска – «Мінскі напрамак».

Елена Сузько:
Першы яго маштабны, вялікі раман, прысвечаны значнай падзеі, – вызваленню Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, аперацыі «Багратыён».

Алла Жердецкая, доцент кафедры белорусской и зарубежной литературы филологического факультета Белорусского государственного педагогического университета имени Максима Танка:
Над вялікім эпічным творам «Мінскі напрамак» Мележ працаваў з 1947 па 1952 годы. І ў ім празаік паказаў усенародны характар барацьбы за вызваленне Беларусі ў 1944 годзе. Падзеі, адлюстраваныя ў творы, не працяглыя ў часе, усяго чатыры месяцы, але прасторавы маштаб іх даволі шырокі.

Любовь Рубан:
Як ён сам успамінае, праца над гэтым раманам далася яму вельмі цяжка, таму што ён шукаў усе гэтыя сведкі аб тым, як адбывалася гэтае вызваленне, шукаў жывых сведак. Канешне, архіўныя дакументы яму не ўсе паказалі. Знайшоў ён ад’ютанта Чарняхоўскага, калі пісаў вобраз Чарняхоўскага, потым знайшоў сына, і ўсё гэта апісвалася.

Алла Жердецкая:
Гэта страшэнна цяжкое жыццё падпольнага Мінска, партызанскія блакады і фашысцкія канцэнтрацыйныя лагеры. Пазнавальным у творы з’яўляецца тое, што ён паказаў Чарняхоўскага і як военачальніка новай школы, адукаванага, надзеленага моцнай воляй, мужнага чалавека, а таксама і як чулага, душэўнага, які заўсёды знаходзіўся са сваімі радавымі на перадавой.

Николай Метлицкий:
«Мінскі напрамак» таксама абапіраўся на дакументы, ён доўга ішоў да вобраза Івана Данілавіча Чарняхоўскага. Пазнаёміўся блізка з роднымі гэтага выдатнага палкаводца. Раман удасканальваў літаральна на працягу ўсяго жыцця. Выходзіла і новае выданне, дапоўненае. Многія нават лічаць, што гэта стрымлівала Мележа ў працы над галоўнай яго кнігай – эпапеяй «Палеская хроніка».

В 1970-е годы этот роман был переработан – значительно расширен, стал более многогранным и масштабным, более детально прописаны характеры главных героев. По словам Мележа, именно кропотливая работа над романом стала толчком к литературной отваге, с которой можно было атаковать свое главное произведение в жизни.

Николай Метлицкий:
Калі прыйшоў прыдатны час вясны, як я кажу, час сяўбы, Мележ пасеяў тое, што ўзышло густа і закаласіла.

Читайте также:

Благословил его на творчество Кузьма Черный. Вот как начиналась литературная деятельность Ивана Мележа

На войне ему чуть не ампутировали руку. А вы знали, что Иван Мележ чудом выжил на фронте?

Жили небогато, и дети с малых лет помогали взрослым. Рассказываем о семье и детстве Ивана Мележа

Loading...


«Менавіта ад яго каранёў пайшлі мае карэньчыкі». Вот что рассказала племянница Мележа о себе и своей семье



Говоря об Иване Мележе, белорусском советском прозаике, драматурге, народном писателе Белорусской ССР, прежде всего вспоминается его масштабное произведение «Люди на болоте». Однако творческое наследие писателя широко и многогранно. В документальном проекте «Тайны Беларуси» мы расскажем, кто же первым увидел у молодого автора задатки таланта и благословил его на литературную деятельность, какое название мог получить его самый известный роман и как сохраняется память о народном писателе в его родной деревне. К 100-летию народного писателя.

Спустя 100 лет со дня рождения народного писателя Беларуси, Ивана Мележа, его помнят, его произведения читают и любят, а в его родной деревне Глинище был открыт Дом-музей имени писателя и установлен бюст.

Любовь Рубан, младший научный сотрудник Дома-музея имени И.П. Мележа:
Адкрыццё музея адбылося 12 лютага 1983 года. Экспанаты, канешне, збіраліся і з вёскі, аднавяскоўцы прыносілі ўсё, што маглі. Музей – у чатырох пакоях. У першым пакоі размешчаны рэчы і хатнія ўжыткі, якімі карысталіся іменна аднавяскоўцы Мележа ў нашай вёсцы.

Николай Метлицкий, поэт, заслуженный деятель культуры Республики Беларусь:
Мы прыязджалі на адкрыццё музея з Барысам Іванавічам Сачанкам, Анатоліем Іллічом Вярцінскім, Уладзімірам Андрэевічам Паўлавым, нашымі вядомымі пісьменнікамі. Барыс Іванавіч Сачанка – зямляк Івана Паўлавіча Мележа, ён вельмі з ім сябраваў. І ў гэтай кнізе яго вельмі пранікнёныя ўспаміны.

В городском парке в Хойниках в 2010 году была открыта скульптурная композиция по мотивам романа «Люди на болоте». Ее автор Валерий Кондратенко в бронзе и граните увековечил образы героев романа из первой части трилогии «Полесская хроника».

Лилия Кравченко, племянница Ивана Мележа:
Ён быў пачаткам нашым. Сёння мне ўдаецца пісаць вершы, удаецца пісаць песні. І я, канешне ж, удзячна свайму продку, удзячна Івану Паўлавічу, таму што менавіта ад яго каранёў пайшлі мае карэньчыкі. І сёння на кожным юбілеі, які мы святкуем на яго радзіме ў Глінішчах, абавязкова хочацца выказаць яму самыя цёплыя, самыя добрыя, самыя непаўторныя словы падзякі, павагі, любові за тое, што ён зрабіў для ўсіх нас і асабліва для сваіх землякоў.

Зинаида Дроздова, кандидат филологических наук, старший научный сотрудник в отделе белорусской литературы ХХ и ХХІ столетий филиала «Институт литературоведения имени Янки Купалы» государственного научного учреждения «Центр исследований белорусской культуры, языка и литературы Национальной академии наук Беларуси»:
Больш ніхто не паўтарыў шматгалосся такога, як у Мележа, унутраны маналог, вельмі часта карыстаецца, як Талстой. Больш у беларускай літаратуры такога шырокага выкарыстання няўласна-простай мовы, унутранага маналога мы не знойдзем, як у Мележа.

Лилия Кравченко:
«Зноў люты снегам сцежкі ўсе засцеле, што зноў мяне ў маленства прывялі, тут некалі па іх ступаў сам Мележ, славуты сын палескай зямлі. Над лесам устае ружовы ранак, і жаваранак уецца нада мной. І дзіўны голас мележаўскай Ганны звініць званочкам у душы маёй. Ды прачнуся я раненькім рана і пачую я голас здалёк, нібы кліча каханую – «Ганно», а яна ў адказ – «Васілёк». Не, не стоміцца памяць людская светлы вобраз яго зберагаць, па зямлі маёй з краю да краю голас Мележа будзе гучаць».

Читайте также:

«Вялікія людзі прадчуваюць свой фінал». Что происходило на последнем авторском вечере Ивана Мележа, вспоминает его племянница

«Цяжка паверыць, што такое магло быць». Оказывается, роман «Люди на болоте» Иван Мележ хотел назвать иначе

«Праўду пра вялікую вайну ведае толькі народ». Почему эта тема глубоко личная для Ивана Мележа?