«Выкарыстоўвалі, як абсалютна гарматнае мяса». Почему возможное процветание белорусских земель под оккупацией – миф

25.06.2020 - 17:12

Становление белорусской государственности и формирование страны в нынешних границах обсуждали эксперты в программе «В обстановке мира»

«Я не ведаю такой краіны, у якой бы кіраўнік дзяржавы публічна выказаўся адносна гістарычнай навукі»

Игорь Марзалюк, СТВ:
Хутка 3 ліпеня. Яшчэ адзін момант – існуе такая вельмі паскудная міфалагема пра тое, што, маўляў, акупацыя нацыстамі стварыла ўмову для нейкай беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці. Но насамрэч, наколькі я памятаю, акупацыя гітлераўскай Германіі прывела да апошняга падзелу Беларусі.

Сергей Третьяк, заведующий отделом новейшей истории Беларуси Института истории НАН Беларуси:
Менавіта так. Так званая генеральная акруга Беларутэнія, якой кіраваў да 43-га года Кубэ, а потым Готтберг, яна займала меншую частку тэрыторыі Беларусі.

Игорь Марзалюк:
Здаецца, 30%.

Сергей Третьяк:
Так, 30%. Гродна і іншыя гарады Заходняй Беларусі былі прырэзаны да Усходняй Прусіі. Даўні праэкт новай Усходняй Прусіі. Гэта сталі ўжо германскія гарады. Паўднёвая частка Белаурсі была перададзена ў рэйхскамісарыят Украіны. Што тычацца тэрыторыі на Ўсходзе, то гэта была зона франтавога тылу группы армій «Цэнтр».

У выніку пераможнай вайны, на гэтых тэрыторыях планавалася стварыць новыя марыянетачныя дзяжаўныя ўтварэнні – ціпа рэзаць да генеральнай акругі Беларутэніі, аднак фактам застаецца тое, што на тэрыторыях, якія ўваходзілі ў зону франтавога тыла, беларускай работы, акупацыйнай улады нацысткія не дазволілі. Тут, што называецца, цвіў і пах рускі мір пад карычневым сцягам.

Сергей Ходин, заведующий кафедрой источниковедения исторического факультета БГУ:
Сапраўды, таму што нацыянальнае жыццё ахоплівае розные аспекты, таму што нямецкая, нацысткая акупацыя выкарыстовывала тое, што можна было выкарыстаць на ўзмацненне акупацыйнага рэжыму. Патрэбна было захаваць, напрыклад, калгасную сістэму, захоўвалі. Як толькі заўважылі, што ёсць іншыя настроі, імкнуліся ў іншым аспекце дзейнічаць. Тут зусім былі іншыя мэты. Я хацеў бы яшчэ адзін аспект нашай перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне – па сутнасці мы пачалі гаварыць аб прызнанні межаў. І якраз менавіта поспех савецкіх войскаў на франтах, ён садзейнічаў таму, што польскі ўрад і заходнія дзяржавы пашлі на прызнанне мяжы. Мы ведаем вось гэтыя канференцыі – Тэгеранскую, Ялцінскую канференцыі, дзе абмяркоўваліся пытанні аб усходніх межах Польшы, заходніх межах Савецкага Саюза, і Беларусі ў тым ліку. І вось якраз на гэтых канференцыях па меры таго, як савецкія войскі атрымлівалі адну перамогу за другой, мяняліся настроі. І ў выніку якраз і была магчымасць падпісаць гэтыя пагадненні.  

Вячеслав Данилович, директор Института истории НАН Беларуси:
У размове аб нейкім існаванні беларускай дзаржавы пад пратэктаратам Германіі, па выніках Вялікай Айчыннай ці Другой сусветнай вайны можно весці размову, калі мы ведаем выдатна планы германскіх нацыстаў адносна беларусаў.

Дзяржавы без народа не бывае! Вы можаце называць як заўгодна, але калі людзі там жывут немцы – то гэта нямецкая дзяржава, калі няма беларусаў. А беларусаў планавалася, згодна з нацыстскім планамі – 25% анямечыць, астатніх высяліць і знішчыць – 75%. То есть фактычна народу беларускага не павінна было быць. Якая дзяржава? Яе не павінна было, увогуле, існаваць.

А тыя спробы нейкім чынам заігрываць з беларускай калабарацыяй, калі зразумела нямецкае кіраўніцтва, што не атрымліваецца перамагчы Савецкі Саюз – патрэбны былі нейкія дадатковыя сілы, яны выкарыстоўвалі, як абсалютна гарматнае мяса, завлякаючы вось гэтымі прыватнымі нейкімі рэчамі прадстаўнікоў часткі беларускай нацыянальнай эліты і тых, хто іх падтрымліваў.  

Сергей Ходин:
Безумоўна, таму што не рассякрэчваліся тыя жаданні. Гэта былі абяцанні, якія бязмоўна выкарыстоўваліся дзеля поспеху ў ваенным супрацьстаянні толькі.

Loading...


Брич о выборах 1994 года: «Только, когда пришла президентская власть к нам, начал наводиться порядок»



Тревожное прошлое после распада СССР и уверенный взгляд в будущее. В программе «В обстановке мира» эксперты оценили путь, который прошла Беларусь за годы независимости, и порассуждали о том, что ждёт страну в ближайшие пять лет.

«Чтобы каждый белорус пошёл в свой холодильник 1995 года и в сегодняшний, и увидел, что его жизненный уровень за эти годы вырос в пять раз»

Игорь Марзалюк, ведущий СТВ:
С чего начиналась белорусская социально-экономическая модель?

Леонид Брич, председатель Постоянной комиссии по экономической политике Палаты представителей Национального собрания Республики еспублики РррррБеларусь:
Слушая сегодня уважаемых коллег – они же представляют учёный мир. Я же чисто практик. И вот я вспоминаю сейчас, когда рассуждения те идут, вспоминая то время, когда находился в столице нашего Полесья – Пинске, когда там работал – как раз горбачёвские реформы, как мы называли, когда кооперативы создавались, в то время я уже работал директором треста столовых и ресторанов – через меня это всё проходило, в том числе, и постановление Совета министров о демонополизации, Кебичем подписанное, когда первые частные… Это ещё была не самостоятельная Республика Беларусь, это 90-ый год. Когда торговля пошла по западной теории – первые частные структуры, которые на основе юридической. То есть шла реорганизация горпищеторгов, горпромторгов, трестов столовых и ресторанов в отдельные юридические лица и в последующем, для того чтобы можно было бы приватизацию проводить, вот именно начиная со сферы услуг, так мы говорим сегодня – сферы торговли.

Конечно, те времена были, действительно, трудные. Хотя все будут говорить – да, это советская торговля была. Вспоминаю, это были спекуляции, это был, действительно, вывоз товаров – не то, что челночный, фурами вывозили. Особенно в страны, республики Закавказья, Средней Азии, где, мы знаем, по советским временам, они люди были богатые. Они приезжали сюда, находили среди нас тоже таких людей, которые не совсем думали о государстве, а думали больше о себе – к сожалению, такое тоже было. И вспоминаю, даже органы власти на местах, которые хотели навести порядок, чтобы можно было выдать на талоны то определённое количество продуктов – и той же водки, и тех же сигарет, и того же масла. Это было сложно. И в том числе и здесь была борьба.

И конечно, я те годы вспоминая, и сегодня навеяло всё это — действительно, только с приходом сильной государственной власти в лице выборов, прошедших в 1994 году, когда пришла, действительно, президентская власть к нам, начал наводиться тот порядок. Я это, действительно, воочию видел сам и вспоминаю сейчас, и я не ради красного словца говорю.