«Ззаду робіцца коўшык – выямка. Туды і цукерак, і семак можна насыпаць». Чым уникальна адзенне жанчын у вёсцы Неглюбка

16.01.2020 - 10:52

Неглюбскі строй – космас традыцыйнага жыцця. Гэта асобная дзяржава са сваім дрэс-кодам. Калісьці яна ўваходзіла ў Чарнігаўскую губерню. Адтуль культурны код – чорны колер – сімвал чарназёму і ўрадлівасці.

Таццяна Суглоб, кіраўнік гуртка па ткацтву «Ніток»:
Расказвалі старыя людзі, што да нас высылалі прыгожых манашак, таму ў нас і строй прыгожы, і жанчыны ў нас прыгожыя.

Па касцюму можна было даведацца аб статусе дзяўчыны, замужам ці ў актыўных пошуках. Усё ў нашых продкаў мела свой сэнс.

Дзеці бегалі ў постаўках. Прычым, ніжнюю частку матуля шыла са сваей старой кашулі, каб перадаць малышам часцінку сябе. У падлеткаў з'яўляліся калышкі. Спераду і ззаду вешалі такія фартушкі. Ну, а калі дзяўчына, прыйшла на вечарыну ў паневе – значыць шукае жаніха.

Пётр Цалко, дырэктар ДУК «Веткаўскі музей стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Г. Шклярава»:
Ззаду робіцца коўшык – выямка альбо хвосцік. Туды і цукерак, і семак можна насыпаць, і нават ключы ад хаты пакласці і гэта як бы была дадатковая кішэня.

Дарэчы, Неглюбка – адзіная вёска ў Беларусі, у якой насілі паневу. Вянкоў у прыгажунь не было, яны рабілі па вечарах кубкі і кружыліся ў рознакаляровых стужках.

Людміла Кавалева, кіраўнік аб'яднання ткачых «Кацелачкі»:
Дадаецца таксама пояс, робяцца такія прыгожыя вушкі, каб падтрымліваць стан. Чым шырэйшы пояс, тым багацей дзяўчына, таму што не было нітак. Тры метры быў.

Вышыўка была своеасаблівым пашпартам. Цэльны глухі ромб – знак незамужняй. Ромб з крыжам – аб'яднанне мужчынскага і жаночага пачатку. Так ўпрыгожвалі вясельны строй. Цікава, што ён быў выключна з белай вышыўкай. Гэты колер азначаў сувязь з продкамі і багамі. Нявеста памірала ў дзявочым статусе і больш не вадзіла карагоды. Цяпер яна гаспадыня ў новай сям'і.

Людміла Кавалева:
Калі дзяўчына выходзіла замуж, то ёй завязвалі паневу. Калі ў першы дзень яна была ў кубку, на другі дзень завязвалі ёй хустку.

Горлячка – гэта праўдзіва неглюбскае ўпрыгожванне. Яго плялі з бісеру, расфарбоўка была чырвонай, белай і чорнай.

Жанчын, якія хадзілі без галаўнога ўбору, у Неглюбцы называлі галамысымі. Валасы прыбіралі пад чапец або павойнік. Мясцовыя жанчыны былі маленькімі і нават хавалі пад ім запалкавы карабок, каб дадаць росту. Праўда, такая хітрасць выходзіла ў мінус.

Пётр Цалко:
У калгасе не залічвалі працоўны дзень, калі дзяўчына прыходзіла ў паневе з чубам.

Людміла Кавалева:
На чапец завязвалі абавязкова хустку, гэта больш на свята.

Як толькі жанчына ажаніла малодшага сына, выходзіла на ганаровую пенсію. У гардэробе з'яўлялася чорныя гарсэт і панева, маладыя дзяўчыны насілі ярка-чырвоныя. Галаўны ўбор, як німб, насілі нездарма.

Людміла Кавалева:
Богамаленныя, якія ўжо задумваліся пра іншае жыццё, павязвалі наміткі. Тры метры ткалі такое тонкае палатно.

Дзіўна, але неглюбскі строй быў у жывой традыцыі аж да 80-ых гадоў мінулага стагоддзя. Сёння гісторыю захоўваюць і адраджаюць у веткаўскіх гуртках па ткацтву. А значыць, унікальная скарбніцца застанецца нашчадкам.

Loading...


Вырошчваў баравікі і жыў побач з дзвумя Лысымі гарамі. Цікавыя факты пра Францішка Багушэвіча



Салідны адвакат, глыбокі журналіст, змагар за нацыянальнае адраджэнне. Усё гэта Францішак Багушэвіч, ён жа Мацей Бурачок.

Таццяна Ушылава, вядучы метадыст Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры:
«Дудка беларуская» пачынаецца са звароту да нас, нават у XXI стагоддзі: «Не пакідайце мовы нашай, беларускай, каб не ўмерлі». Ён кажа,што на старабеларускай мове былі напісаныя старадаўнія кнігі. Магчыма,ён узгадвае пра статуты ВКЛ. Таму, безумоўна, калі чалавек адукаваны, ён разумее, што гэта не мужыцкая мова.  

Родную  мову паэт называў «адзеннем для душы»! Такую пазіцыю зусім не падзяляла шляхетная  сям'я, якая з часоў ВКЛ займала высокія пасады.  

Таццяна Ушылава:
Сям'я магла называць не вельмі прыгожым словам,магчыма, свайго бацьку – халапаманам. Таму што яны не разумелі, чаму бацька размаўляе з простымі людзьмі.

Прычым, інтарэсы мужыкоў абараняў бясплатна! Нават, калi ў сям’і не хапала грошай. Часам, перасаджваўся на лаву падсудных, каб падтрымаць сваіх. Сілы быць вышэй за грамадства надавалі родныя Кушляны. Яшчэ ў 1749 годзе прапрадзед  Антось  купіў тут дом, пра які сёння нагадвае толькі падмурак.

Алена Бобіна, метадыст па ахове гісторыка-культурнай спадчыны ДУК «Смаргонскі раённы цэнтр культуры»:
Сядзіба беларускага паэта такая, якой мы бачым яе сёння, была пабудавана ў 1896 годзе пад кіраўніцтвам самаго паэта. І ўвасабляла сабой такі погляд Францішка на тое, як павінен выглядаць дом вясковага інтэлігента. У 1990 годзе тут была адкрыта музейная экспазіцыя.

Тут бегалі маленькія ножкі Францішка. Прайшло яго юнацтва. А потым была Віленская гімназія, паўстанне 1863-га і, як вынік, 20 гадоў далёка ад Радзімы. Юрыдычную адукацыю юнак атрымаў у Нежынскім ліцэі і да амністыі Аляксандра ІІІ працаваў судовым следчым ва Украіне і ў Вільні.

Таццяна Ушылава:
Калі б не Францішак Багушэвіч, невядома, з'явіліся б Янка Купала і Якуб Колас. Таму што менавіта ён у XIX стагоддзі, нягледзячы на ​​щсе тыя акаличнасци, на забарону беларускай мовы, робіць і пры жыцці выпускае першы зборнік «Дудка беларуская», потым «Смык беларускі» і сваю прозу «Тралялёначку». астатнія тры выйшлі пасля яго смерці

Нацыянальнага героя памятае гэты магутны вяз. Ужо ў сталым узросце Францішак Багушэвіч пачынае працу над слоўнікам беларускай мовы. Новыя слоўцы запісваў на паперках і складаў у скрыню! Шкада, каштоўны матэрыял не захаваў час. Затое Цётка выдала «Скрыпачку беларускую  Мацея Бурачка».

Таццяна Ушылава:
Кожны знойдзе нешта для сябе. Гэта і сатырычнае, дзе чорт не зможа там бабу, пашле, напрыклад. То бок Францішак Багушэвіч – гэта не толькі пра салян. Гэта, сапраўды, паўнавартасны пісьменнік Беларусі.

Паэт быў вельмі гаспадарілівы. На 300 гектарах была свая пасека, ён нават вырошчваў баравікі. Для сваіх сельскіх сяброў Багушэвіч нават рабіў сахі і сустракаў іх у сядзібе ў простай свiтцы.

Любiў лес, паляванне і больш за ўсё – Кушляны. У гэтым кутку смаргонскай зямлі асаблiва адчуваецца сувязь з продкамі і спакойна на душы.

Аляксандр Жамойцiн, загадчык музея-сядзiбы Францішка Багушэвіча «Кушляны»:
На адлегласці трох кіламетраў дзве Лысыя гары. Месцы, якія на славянскіх землях вызначаюцца, як месцы сілы і як першабытныя храмы. Значэнне творчасці Багушэвіча, какбеларуская культура, беларускае слова стала праўдай для ўсіх астатніх людзей на свеце.